Skip to content

Huis Bergh: heropening van het grootste waterkasteel van Nederland

Historisch gezicht op Kasteel Huis Bergh en de kerk van 's-Heerenberg

Op donderdag 17 september 2026 heropent koning Willem-Alexander Kasteel Huis Bergh in 's-Heerenberg, na een restauratie van bijna drie jaar. Ter gelegenheid daarvan slaat hij met een historische slingerpers een herdenkingsmunt. Twee dagen later, op 19 september, gaat het kasteel volledig open voor het publiek. Voor het grootste waterkasteel van Nederland, met bijna 900 jaar geschiedenis, begint daarmee een nieuw hoofdstuk.

Een kasteel in het hart van de stad

Huis Bergh is het stamslot van de graven van den Bergh, wier gebied, het Land van den Bergh, in 1486 een rijksgraafschap werd. De graven waren raadgevers van de hertog van Gelre en verwant aan het Huis Oranje-Nassau. Willem IV van den Bergh speelde een belangrijke rol in de Tachtigjarige Oorlog, waarin leden van de familie aan beide kanten van het conflict vochten.

Uniek is dat Huis Bergh het enige nog bestaande kasteel in Nederland is dat binnen de oude stadsomwalling ligt. Toen Willem I van den Bergh in 1379 stadsrechten schonk aan 's-Heerenberg, bezegelde hij een band tussen kasteel en stad die vandaag nog zichtbaar is in monumenten zoals het 15e-eeuwse Raethuys. Het kasteel is van de 12e tot de 20e eeuw onafgebroken bewoond geweest, al stammen de huidige gebouwen vooral uit de 14e, 15e en 17e eeuw.

Brand, fortuin en een genereuze koper

De geschiedenis van het kasteel wordt getekend door rampen en herstel. In 1735 brandde de hoofdburcht volledig af en in 1746 stond hij weer overeind. Tussen 1799 en 1842 was er een katholiek seminarie gevestigd. In 1912 kocht Jan Herman van Heek het kasteel, een textielfabrikant uit Enschede die het als monument wilde behouden. Een verstandige zet: in 1939 verwoestte een tweede grote brand het hoofdgebouw. Inwoners van het dorp hielpen een groot deel van de inventaris redden, en in 1941 was de wederopbouw klaar. In 1946 bracht Van Heek het kasteel, de collectie en het landgoed onder in de Stichting Huis Bergh, die het nog altijd beheert.

Een particuliere schatkamer

Van Heek bracht zijn kunstcollectie mee naar het kasteel, waaronder de collectie F.W. Mengelberg die hij in 1919 verwierf en een opmerkelijke groep vroeg-Italiaanse werken. Die geldt vandaag als de grootste particuliere collectie vroeg-Italiaanse kunst in Nederland, met stukken die aan Duccio, Bicci di Lorenzo en Niccolò di Segna worden toegeschreven. Een heel bijzonder paneel, de aartsengel Gabriël uit Duccio's wereldberoemde Maestà, is sinds 2023 te zien in het Rijksmuseum.

De collectie omvat verder meer dan tachtig Nederlandse en Duitse schilderijen, werken uit de school van Jheronimus Bosch (waaronder een Bruiloft te Kanaän), en de reeks portretten van Bourgondiërs, Habsburgers, Oranjes en graven van den Bergh die Van Heek op de zolder van het kasteel aantrof. Daarnaast bewaart Huis Bergh een uitzonderlijke verzameling middeleeuwse handschriften, met onder meer een getijdenboek dat met Geert Grote in verband wordt gebracht, plus beeldhouwwerk, munten, ivoren, een wetenschappelijke kunsthistorische bibliotheek en het grootste particuliere archief over de geschiedenis van Gelderland.

De restauratie van 2023 tot 2026

De recente sluiting kwam voort uit verzakking van de fundering, maar de restauratie is gebruikt om veel meer te doen dan het gebouw stabiliseren. Het kasteel werd verduurzaamd, er kwam een nieuwe lift, en meer dan 220 historische vensterluiken zijn gerestaureerd en opnieuw geschilderd, wat de toegankelijkheid in het hele gebouw ten goede komt. Tijdens het koninklijk bezoek gaat de Koning naar de kelder, waar hij uitleg krijgt over de restauratie en de verduurzaming. Via de centrale hal loopt hij door naar de Troonzaal en de Ducciozaal, waar hij hoogtepunten van de Italiaanse collectie te zien krijgt. Ook bezoekt hij drie zalen over stadsgeschiedenis die voor het eerst te bezichtigen zijn.

Vanaf 19 september 2026 is iedereen weer welkom in het gerestaureerde en heringerichte kasteel. De heropening betekent ook de integratie van het stadsmuseum Stadsmuseum Bergh, dat op 1 juli 2026 sloot: grote delen van de collectie en de bijbehorende verhalen leven nu voort op Huis Bergh, terwijl de educatieve programma's doorgaan onder de Heemkundekring Bergh. Na drie jaar achter de steigers opent het grootste waterkasteel van Nederland weer zijn poorten: rijker, groener en klaar voor de volgende negen eeuwen.

Bronnen